
















|
|
KOMPANZASYON TEMEL BİLGİLERİ
Kompanzasyona giriş kısmında, bildiğiniz üzere,
kompanzasyonun anlamını anlatmaya çalıştık. Şimdi ise, kompanzasyonun nasıl
yapılması gerektiğini anlatacağımız için, bazı terimlerden ve bunların
anlamlarından bahsetmek zorundayız. Buradaki temel amaç, başka kaynaklardan
da kompanzasyon ile ilgili makale ya da bilimsel yayın okuduğunuzda bunların
ne anlama geldiğini anlayabilmenizi sağlamaktır.
Her ne olursa olsun, sizleri mümkün olduğunca matematiksel
işlemlere girmeden, bu işi nasıl yapabileceğiniz konusunda yardımcı olmaya
çalışacağız. Asıl önemli olan kompanzasyonun temel mantığını kavramanızı
sağlamaktır. Hesaplamanın nasıl yapılacağını, zaten işin temelini
anladığınız anda çözmüş olacaksınız.
Genel olarak bilinmesi gereken terimler ve parantez içinde
birimleri şu şekildedir;
 | Akım (Amper), |
 | Gerilim (Volt), |
 | Görünen (Sanal) Güç (VA), |
 | Aktif Güç(Watt), |
 | Reaktif Güç (VAR), |
 | Æ (Fi açısı), |
 | CosÆ (Aktif Güç Çarpanı), |
 | SinÆ (Reaktif Güç Çarpanı), |
 | TanÆ (Reaktif / Aktif Güç oranı),
|
Şimdi bunların ne anlama geldiklerini ve birbirlerine nasıl
dönüştüklerini inceleyeceğiz.
Akım (Amper)
Pratik olarak, elektrik yükünün hareketine elektrik akımı
denir.
Daha detaylı incelersek, iletken maddeye elektrik
uygulandığında, elektronlar negatif kutup(-)'tan pozitif kutup(+) yönüne
doğru hareket etmeye başlar. Bu harekete "Elektrik Akımı" denir.
Birimi ise "Amper" 'dir. "I" harfi ile gösterilir.
Gerilim (Volt)
Elektrik akımının oluşabilmesi için, elektrik yüklü
taneciklerin kutupları arasında fark olması gerekir. Yüksek bir noktadan
aşağı bırakılan bir cisim nasıl aşağı düşüyor ise, elektrik akımı da
akabilmek için, benzer mantık ile potansiyel farka sahip olması gerekir.
İşte bu farka "Gerilim" denir. Birimi "Volt"'tur. "V" harfi ile
gösterilir.
Zahiri (Sanal) Güç (VA),
Sistemden çekilen elektrik akımının, belli bir voltaj
değerindeki gücüne "Görünen (Sanal) Güç" denir.
Birimi VA (VoltAmper) dir. "S" harfi ile gösterilir.
Görünen (Sanal) güç , fazın akımı ile voltajının çarpımına eşittir.
Aktif Güç (Watt),
Omik direnç üzerinden geçen elektrik akımının, belli bir voltaj
değerindeki gücüne "Aktif Güç" denir.
Birimi Watt'tır. "P" harfi ile gösterilir.
Aktif güç , fazın görünen gücü ile CosÆ
(Aktif Güç Çarpanı) çarpımına eşittir.
Görünen güç yerine akım ile gerilim çarpımını alırsak aktif güç,
Aktif güç, fazın akım, gerilim ve CosÆ
(Aktif Güç Çarpanı) çarpımına eşittir.
Reaktif Güç (VAr)
Bobin(Xl) ya da kapasitans(Xc) direnci üzerinden geçen elektrik
akımının, belli bir voltaj değerindeki gücüne "Reaktif Güç" denir.
Birimi VAr'dir. "Q" harfi ile gösterilir. Bobin etkisi ile oluşan reaktif
güce "İndüktif Güç" yani "+Q", kapasitans etkisi ile oluşan reaktif güce "Kapasitif
Güç" yani "-Q" denir
Reaktif Güç , fazın görünen gücü ile SinÆ
(Reaktif Güç Çarpanı) çarpımına eşittir.
Görünen güç yerine akım ile gerilim çarpımını alırsak aktif güç,
Reaktif güç, fazın akım, gerilim ve SinÆ
(Reaktif Güç Çarpanı) çarpımına eşittir.
Sinüs değeri, Cosinüs ve Tanjant değerlerinin çarpımına eşit olduğu
düşünülür ise
Reaktif güç, fazın akım, gerilim, CosÆ
(Aktif Güç Çarpanı) ve TanÆ (Reaktif Gücün
Aktif güce oranı)'nın çarpımına eşittir.
Æ
Açısı
Çekilen görünen güç ile aktif güç arasındaki faz açısına "Æ"
denir. En ideal Æ açısı 0º'dir.
CosÆ
(Aktif Güç Çarpanı)
Aktif Gücün, Görünen Güce Oranına "CosÆ"
denir. CosÆ ile görünen gücün çarpımı bize
aktif gücü verir. Bu neden ile CosÆ
değerine "Aktif Güç Çarpanı" da denir.
SinÆ
(Reaktif Güç Çarpanı)
Reaktif Gücün, Görünen Güce Oranına "SinÆ"
denir. SinÆ ile görünen gücün çarpımı bize
reaktif gücü verir. Bu neden ile SinÆ
değerine "Reaktif Güç Çarpanı" da denir.
TanÆ
(Reaktif/Aktif Güç Oranı)
Reaktif Gücün, Aktif Güce Oranına "TanÆ"
denir. TanÆ ile aktif güç çarpımı bize
reaktif gücü verir. Sadece aktif güç ile TanÆ
değerini ya da görünen güç, CosÆ ve TanÆ
değerlerini biliyorsak ReaktifGücü bulabiliriz. Bu neden ile TanÆ
değerine "Reaktif/Aktif güç oranı" da denir.
Görüldüğü üzere, basit hesaplama yapılacak olan tüm formüller,
birbiri içerisinden türetilerek, detaylı olarak hesaplama
yapılabilinmektedir. Önemli olan bu hesaplamanın nasıl yapıldığını bilmek ya
da temel olarak kompanzasyonun mantığını anlamak önemlidir.
Bir sistemin kompanzasyonun hesaplaması nasıl yapılır ve hesap
yapmadan en pratik şekilde bunu nasıl yapabileceğimiz ile ilgili bilgi
kompanzasyon yapılacak işletmenin ölçüm ve analizi kısmında anlatılmaktadır.
|